نکاتی پیرامون قالبندی تیر و دال های بتنی


توضیحات

 































































































































قالب‌بندی تیر و شاهتیر


قالب‌بندی تیرها معمولاً از یک قطعه در کف و دو قطعه جانبی تشکیل می‌شود. معمولاً قالب کف با عرض دقیق‌تر ساخته می‌شود و مستقیماً بر روی سر شمع‌ها قرار می‌گیرد و قالب‌های کناره بر قالب کف مماس شده و آنها نیز روی سر شمع‌ها قرار داده می‌شوند (روی قالب کف تکیه نمی‌کنند). مشخص است که قالب‌های کناری از دو طرف به قالب‌های دال متصل خواهند شد که در ادامه شرح داده می‌شود. نحوه تعبیه این پشت‌بندها به نظر طراح بستگی خواهد داشت. شمع‌ها نیز جهت حمایت از قالب در زیر قطعه کف به صورت مستقیم یا با واسطه (به کمک تیرهای طولی) قرار خواهند گرفت.


مشخصات عمومی قالب‌بندی تیرها معمولاً بر اساس نکات فوق صورت می‌گیرد اما در حالت کلی این طراح است که این جزئیات را تعیین می‌نماید. در صورت استفاده از قالب‌های پیش‌ساخته آماده، نحوه اتصال قطعات به هم و شیوه حمایت از هر یک از قطعات توسط سازنده طراحی شده و در اختیار مصرف‌کننده قرار می‌گیرد. در اشکال زیر فرم عمومی قالب‌بندی تیر و سایر فرم‌هایی که ممکن است به کار گرفته شوند نشان داده شده است:




شکل1- نمونه اجزای قالب‌بندی تیر به همراه دال متصل. پوشش قالب از تخته چندلایی است و صفحه کف تیر بر روی الوارهای چهارتراش قرار دارد. در قسمت زیرین روش‌های دیگر قالب‌بندی در محل تقاطع تیر و دال نشان داده شده است. در مورد تیرهای عمیق‌تر باید کناره‌های تیر را با بست به هم مهار کرد.





شکل 2-جزئیات قالب‌بندی تیر در زمانی که قالب کناره‌های تیر از تخته‌های بلوک‌کوبی شده و کف تیر از تخته الوار تراشیده یکپارچه ساخته می شود.





شکل 3- در این روشکه کمتر متداول است، کناره‌های تیر بر روی کف تیر قرار می‌گیرند که خود بر روی تیرهای طولی روی شمع‌های دو پایه تکیه می‌کنند. امکان فاصله بندی وسیع‌تر شمع‌ها و مقاومت در برابر واژگونی از مزایای این طرح است.





شکل 4- تیر‌های سنگین پشتواره و تقویتی‌ها مستقیما بر روی شمع‌های دوپایه تکیه دارند و بار نسبتا سنگین دال را از مسیر اعضای شمع‌زنی افقی دهانه بزرگ انتقال می‌دهند.




اینکه قالب‌های تیر قبل از نصب به صورت جعبه‌ای مونتاژ شوند یا به صورت قطعات جداگانه کف و کناره‌ها حمل شوند به تجهیزات بالابر موجود و برنامه ترتیب جداسازی قالب‌ها بستگی دارد.



طول دقیق و عملی قطعات کف و کناره قالب تیرها به روش قالب‌بندی بستگی دارد. اگر قالب کف تیر لب به لب با قالب ستون (یا شاهتیر) ساخته شود طول آن برابر دهانه آزاد تیر خواهد بود ولی اگر قالب کف با ضخامت قالب ستون (یا شاهتیر) همپوشانی داشته باشد و بر آنها تکیه نماید باید ضخامت قالب‌های ستون (یا شاهتیر) در دو طرف تیر را به دهانه آزاد آن اضافه کرد. در مورد قالب‌های کناره هم وضعیت همینطور است.



تیرهای پیشانی به دلیل موقعیت خاصی که در سطح خارجی ساختمان دارند به قالب‌بندی دقیقی نیازمندند. در شکل‌های زیر نمونه‌هایی از قالب‌بندی تیرهای پیشانی نشان داده شده است:




 



شکل 5- قالب‌بندی تیر پیشانی با استفاده از صفحات پیش‌ساخته و بست. پشت‌بندهای خارجی و مهاربندی گوشه نشان داده شده است. برای استحکام سازه تکمیل شده سر L شکل شمع، مهاربندی شده است.



 



شکل 6- قالب‌بندی تیر پیشانی با استفاده از پشت‌بندهای قائم و افقی بر روی شمع‌های دو پایه مهاربندی شده.



 در موارد بسیاری از ساختمان‌های کامپوزیت (مرکب) می‌توان از سازه فولادی جهت قالب‌بندی بتنی استفاده کرد. نمونه بارز این نوع قالب‌بندی، قالب‌بندی تیرهای مرکبی است که در آن‌ها پروفیل فولادی کاملاً توسط بتن احاطه می‌گردد. همانطور که در فصل دوم توضیح داده شد برای این کار از «آویزها» استفاده می‌شود. از این سیستم آویخته می‌توان برای بتن‌ریزی سقف‌ها بر روی اسکلت فولادی نیز استفاده کرد. اشکال زیر نمونه‌هایی از این نوع قالب‌بندی را نشان می‌دهد:



        



شکل7-نمونه قالب‌های پوشش تیر. در این جا هر دو نوع آویز سیم‌پیچ. بیخ‌بر دیده می‌شود. فاصله‌نگه‌دارهای کف در بین قالب کف و تیری که باید پوشش شود، فاصله لازم را حفظ می‌کنند.



 



شکل 8- دو روش قالب‌بندی به کمک آویز در مواردی که بال تحتانی تیر فولادی نیاز به پوشش ندارد.





شکل 9- نمونه استقرار قالب‌بندی دال بر روی سازه فولادی. ابتدا اعضای تکیه‌گاهی اصلی قالب در بین شاهتیرهای فولادی آویزان می‌شوند و سپس تراز آنها تنظیم می‌شود.


قالب‌بندی دال

شکل زیر نمونه ساده شده‌ای است که اجزای مختلف قالب‌بندی دال را نشان می‌دهد. بر اساس این شکل می‌توان اجزای قالب دال (سقف) را به شرح زیر نام برد:



     1- صفحه رویه یا جدار قالب که معمولاً از پانل‌های فلزی یا صفحات تخته چندلایی ساخته می‌شود.



     2- پشت‌بند که صفحه رویه بر آن متکی است و باعث افزایش سختی صفحه رویه می‌شود.



     3- تیرک‌ها که صفحه رویه و پشت‌بندها بر آن متکی هستند و بار وارده را به شمع‌ها و پایه‌های موقت انتقال می‌دهد.



     4- شمع‌ها که بار کل مجموعه را به زمین منتقل می‌کنند.



 



شکل 10- اجزای قالب سقف


 در سیستم‌های مختلف قالب‌بندی اجزای فوق به تناسب، به شکل‌های مختلفی درآمده‌اند. در این قسمت چند نوع متداول ساخت دال (سقف) مورد بحث قرار می‌‌گیرند:

الف)  اجزای سقف به صورت تیر و تاوه



در قسمت قبلی (قالب‌بندی تیر و شاه تیر) به موازات آشنایی با قالب‌بندی تیرها تا حدودی جزئیات اجرای همزمان دال مجاور تیر نیز نمایش داده شد. تکیه‌گاه پشت‌بندهای قالب دال در منتهی‌‌الیه آن معمولاً روی قطعات کناره قالب تیر تکیه می‌کنند (تیر پشتواره در شکل‌های قسمت قبلی نشان داده شده است). برای قالب‌بندی صحیح دال محل و اجرای دقیق این تیر تکیه‌گاهی از نظر عمق و تراز بودن آن نقش مهمی را بازی می‌کند. بدیهی است در این مکانیزم چنانچه قالب تیر خیزدار باشد، قالب دال نیز در مجاورت آن خیزدار خواهد شد.



ترتیب برپایی اجزای قالب دال به این صورت است که ابتدا شمع‌ها برپا می‌شوند تا تیرک‌های طولی روی آن‌ها قرار گیرند. پس از قرارگیری تیرک‌ها به عنوان تکیه‌گاه پشت‌بندها، پشت‌بندها در مکان خود نصب می‌شود. سپس جدار قالب روی آنها قرار داده می‌شود. با توجه به این روند مشخص است که برای قرار گرفتن صفحه رویه قالب در ارتفاع مورد نظر، از ابتدای نصب شمع‌ها باید ارتفاع و ضخامت تمامی اجزا مد نظر قرار گیرد. در غیر این صورت ارتفاع نهایی دال بتنی و موقعیت آن نسبت به تیرها به صورت مطلوب از کار در نخواهد آمد.



برای اتصال اجزای مختلف قالب‌های پیش‌ساخته فلزی و یراق‌آلات این اتصال‌ها توسط شرکت‌های تولید کننده پیش‌بینی و ارائه می‌شود.



جزئیات تقاطع قالب دال و کناره تیر به دقت ویژه‌ای نیاز دارد تا صفحات در داخل بتن گیر نکنند. جزئیات اتصال نشان داده شده در شکل مربوط به قالب‌بندی تیر در قسمت قبلی در مرز اتصال قالب کناره تیر و رویه قالب دال به جهت همین موضوع است. در زیر روش‌های دیگر جزئیات قالب‌بندی در محل تقاطع تیر و دال (نقطه A در شکل 4-47) را مرور می‌کنیم:



 



شکل 11-در قسمت زیرین روش‌های دیگر قالب‌بندی در محل تقاطع تیر و دال (نقطه A) نشان داده شده است.



 ب) اجرای سقف به صورت دال تخت



در دال‌های تخت صفحه دال بدون کمک گرفتن از شاهتیرها مستقیماً بر روی ستون‌ها تکیه می‌کند. در این موارد غالباً به دلیل وجود برش پانچ بزرگ ستون‌ها بر روی دال کم ضخامت برای ستون‌ها «سر‌ستون» تعبیه می‌شود و با افزایش موضعی ضخامت دال در اطراف ستون‌ها «کتیبه سرستون» به وجود می‌آورند.



در شکل زیر یک نمونه از قالب‌بندی دال تخت نشان داده شده است:



 



شکل 12- قالب‌های سنتی سقف برای اجرای دال قارچی



 ترتیب و نحوه برپایی اجزای دال تخت همانند ترتیبی است که در مورد تیر و تاوه بیان شد به جز اینکه در این موارد دیگر تیری وجود ندارد که قالب دال به آن ختم شود. به همان ترتیب ابتدا شمع‌ها بر پا می‌شوند و تیرک‌ها روی آن قرار می‌گیرند. سپس پشت‌بندها نصب شده و در آخر صفحه رویه اجرا می‌گردد.



قالب‌بندی سرستون‌ها معمولاً همزمان با قالب‌بندی دال انجام می‌شود یعنی آنرا همزمان با اجرای ستون اجرا نمی‌کنند بلکه با دال قالب‌بندی و بتن‌ریزی می‌شود و معمولاً روی چهار شمع مجزا یا یک جفت قالب داربستی قرار داده می‌شود. به شکل زیر دقت کنید:



 



شکل13- کتیبه سرستون متکی به یک زوج قاب داربستی مستقل از قالب‌بندی دال ساخته و به دال متصل می‌شود. قالب فلزی ستون دارای سرستون قارچی شکل است که به این کتیبه متصل می‌شود.



 با توجه به استانداردهای موجود در خصوص زمان قالب‌برداری، اغلب در ساخت دال‌های تخت به شمع‌های دائمی احتیاج است به این معنا که شمع‌ها در ضمن جداسازی سایر اجزای قالب‌بندی باید در جای خود برای مدت بیشتری باقی بمانند. در چنین مواردی است که مزایای استفاده از قالب‌های آماده‌ای که توسط شرکت‌های متخصص ساخته می‌شوند و برای این مشکلات قالب‌برداری راه حلی می‌اندیشند، بیش از پیش آشکار می‌گردد. در شکل زیر نمونه‌ای از این نوع قالب‌ها نشان داده شده است. همانطور که ملاحظه می‌کنید با تعبیه یک قطعه کوچک از قالب بر روی سر شمع و استفاده از یراق‌آلات مناسب جهت اتصال، بدون جابجا کردن شمع‌ها می‌توان سایر قطعات قالب‌بندی را جدا نمود.



 



شکل 15- سیستم قالب‌بندی فلزی دال تخت با استفاده از صفحات پیش‌ساخته. در تصویر راست چگونگی جداکردن صفحات در ضمن باقی گذاشتن شمع در جای خود نشان داده شده است. این روش برای سقفهای پنهان یا غیر معماری توصیه می‌شود.



ج) اجرای سقف‌های تیرچه‌ای



در ساخت سقف‌ها به صورت ترکیب تیرچه و دال چنانچه تمامی تیرچه‌ها با هم موازی باشند و کل بار سقف را در یک جهت منتقل نمایند سیستم تیرچه‌ای یک طرفه یا دال یک طرفه را تشکیل خواهند داد ولی چنانچه از تیرچه‌ها در هر دو راستای متعامد استفاده شود به نحوی که بار سقف در دو امتداد انتقال داده شود سیستم تیرچه‌ای دوطرفه خواهیم داشت. در حالت دوم شکل سقف به صورت یک صفحه شطرنج است که چهارخانه‌های آن فرورفته‌اند. مهمترین ویژگی قالب‌بندی این نوع سقف‌ها استفاده از قالب‌های ماده‌ای و تشتی است. در فصل دوم با این نوع قالب‌ها آشنا شدیم.



در ساخت کف‌های تیرچه‌ای یکطرفه بسته به نوع قالب تاوه ای که مورد استفاده قرار می‌گیرد ممکن است نیاز به تکیه‌گاه یک‌پارچه وجود داشته یا نداشته باشد. در شکل زیر یک نمونه قالب‌بندی کف تیرچه‌ای یک‌طرفه نشان داده شده است که برای تاوه‌ها با قالب‌بندی در زیر آن‌ها تکیه‌گاه یک‌پارچه‌ای ایجاد شده است. همانطور که مشاهده می‌کنید سیستم قالب‌بندی زیر تاوه‌ها به همان ترتیبی است که در خصوص دال‌های تخت و تیر و تاوه توضیح داده شد و تنها روی آنها تاوه‌ها قرار گرفته‌اند.



 



شکل 15- قالب‌های ناوه‌ای میخکوبی شده ساخت تیرچه بتنی بر روی تکیه‌گاه یکپارچه یا سیستم بازی از تخته الوارها قرار می‌گیرند. در صورت استفاده از روش دوم، چنانچه از ناوه‌های باریک شونده انتهایی استفاده شود، باید به تخته‌های زیرین بلوکهای سه گوش متصل کرد.



 همانطور که در شکل فوق مشخص است می‌توان به تناسب طرح هندسه‌ای سازه تاوه‌ها را به شکل‌های متفاوتی ساخت مثلاً می‌توان در ابتدا و انتهای قالب‌بندی از تاوه‌های باریک شونده استفاده کرد تا تیرچه‌ها در محل اتصال به تیر پهن‌تر ساخته شوند. باید توجه داشت که لازم است تاوه‌ها در محل خود به خوبی محکم شوند. فشار بتن تازه هنگام بتن‌ریزی اگر آنها را جابجا نکند و شکل هندسی سقف را کاملاً به هم نریزد، به راحتی می‌تواند با جابجایی یا چرخش جزئی آنها سبب شود که سقف پس از قالب‌برداری شکل بسیار نامنظم و غیر قابل قبولی به خود بگیرد. بسته به جنس مصالح مورد استفاده ممکن است تاوه‌ها را با میخ در جای خود محکم کنند یا هنگام تولید آنها یراق‌آلات یا شیوه اتصال دیگری اندیشیده شود.



اغلب تاوه‌ها به صورت مدولار و دارای طول‌های کوتاه تولید می‌شوند اما گاهاً ممکن است تاوه‌های بلندی شاید به اندازه طول دهانه ساخته و استفاده شوند. با استفاده از این تاوه‌ها از تعداد درزها کاسته شده و سطح نمایان صاف‌تری به وجود خواهد آمد. در ساخت و استفاده از این تاوه‌ها باید توجه داشت که آن‌ها با توجه به طول زیاد از مقاومت کافی در مقابل تغییرشکل‌های خمشی برخوردار باشند. به شکل زیر توجه کنید:



 



شکل 16- نوعی قالب ناوه‌ای بلند با لبه‌هایی که با گیره به لبه ناوه مجاور بسته می‌شوند. با استفاده از این ناوه‌ها از تعداد درزها کاسته شده و سطح نمایان صاف‌تری به وجود می‌آید.



 برای جلوگیری از تراوش بتن از درز بین تاوه‌ها معمولاً آنها را با هم‌پوشانی مختصری کنار هم می‌چینند. در ساخت کف‌های تیرچه‌ای قالباً سعی می‌شود سیستمی به کار گرفته شود که در آن امکان برچیدن تاوه‌ها زودتر از شمع‌ها وجود داشته باشد. جداسازی تاوه‌ها بدون برچیدن شمع‌ها امکان استفاده مجدد بیشتر از آن‌ها و در نتیجه کاهش هزینه‌ها را فراهم می‌آورد.



همچنین قالباً سعی می‌شود که برپایی سیستم قالب‌بندی و طراحی تاوه‌ها طوری صورت گیرد که بتوان از این تاوه‌ها برای ایجاد تیرچه‌هایی با عمق‌های مختلف استفاده کرد. شکل‌های زیر سیستم‌های تکیه‌گاه تاوه‌ای قابل تنظیم را برای دو نوع تاوه لبه‌دار و بدون لبه نشان می‌دهد در شکل اول دیده می‌شود که چند ردیف سوراخ متناسب با عمق‌های مختلف تیرچه‌ها در کنار تاوه‌ها تعبیه شده است این سوراخ‌های میخ‌کوبی امکان تنظیم ارتفاع تیرچه‌ها را فراهم آورده است.



 



شکل 17- طرحهای مقطع چگونگی ایجاد تکیه‌گاه قالب‌های ناوه‌ای قابل تنظیم را نشان می‌دهد. در این شکل هر دو ناوه لبه دار و بی‌لبه دیده می‌شود.



 کف‌های تیرچه‌ای دو طرفه با استفاده از قالب‌های تشتی ساخته می‌شود در مورد این نوع ساخت نیز ابتدا شمع‌ها و سپس تیرک‌های طولی مستقر می‌شوند سپس پشت‌بندها و در صورت نیاز قالب یکپارچه سطح زیرین در محل خود قرار می‌گیرند. پس از آن تشت‌ها در جای خود ثابت می‌شوند. معمولاً لبه این تشت‌ها را متناسب با عرض تیرچه‌های مورد نظر می‌سازند به‌طوری که در هنگام اجرا لبه تشت‌ها را بر روی قالب سطح زیرین لب به لب می‌کنند. در صورت نیاز به خلق تیرچه‌های پهن‌تر باید لبه تشت‌ها را از هم فاصله داد و هنگام این کار باید نسبت به هم راستا بودن تشت‌ها جهت ایجاد یک ظاهر یکنواخت بسیار دقیق بود. در خصوص این نوع ساخت بتنی نیز ثابت کردن تشت‌ها با میخ و یا ابزارهای دیگر بسیار حائز اهمیت است.



طراحی کف‌های تیرچه‌ای دو طرفه غالباً ایجاب می‌کند که مناطق اطراف ستون‌ها به صورت یکپارچه با عمق کامل تیرچه‌ها بتن‌ریزی شوند برای این کار در اطراف ستون به شعاع مورد نظر قالب‌های تشتی حذف می‌شوند در این مناطق قالب‌های تخت در تراز کف تیرچه‌ها نصب می‌شود.



شکل زیر نمونه‌هایی از قالب‌بندی کف تیرچه‌ای دو طرفه را نشان می‌دهد.



 



شکل 18- قالب‌بندی تیرچه‌ای دوطرفه با تشتهای پیش‌ساخته. از قالب تخته چندلایی منطقه‌ای که به دال یکپارچه نیاز دارد می‌توان به جای تخته‌های سطح زیرین به عنوان تکیه‌گاه قالبهای تشتی اطراف استفاده کرد.



 



شکل 19- قالب خاص دال مجوف (وافل)



 



قالب‌های دال نیز همانند قالب‌های دیوار بر اثر مرور زمان و نیازهای مصرف‌کنندگان تکامل یافته و شکل‌های متفاوتی با سرعت نصب زیاد پیدا کرده‌اند. بر این اساس می‌توانیم قالب‌های دال را در انواع زیر طبقه بندی کنیم.



قالب‌های سنتی



این نوع قالب‌ها معمولاً از ساخت در جای اجزای قالب به کمک چوب ایجاد می‌شوند. می‌توان گفت قالب‌بندها در محل، شکل قرینه دال مرد نظر را می‌سازند. مهم‌ترین عیب این نوع قالب‌ها زمان بسیار زیادی است که صرف آن‌ها می‌شود و در پروژه‌های تولید انبوه قابل پذیرش نیست.



در شکل‌های زیر دو نمونه از این نوع قالب‌بندی و اجزای مختلف آن نمایش داده شده است.



 



شکل 20- قالب سنتی برای اجرای دال قارچی



 



شکل 21- قالب سنتی برای دال و تیر



 



 



 



 



 



 




 



 


نکاتی پیرامون قالبندی تیر

ارسال شده در تاریخ : 1392/11/26
بازدید : 25817